Samarqand davlat muzeyi - qo'riqxonasi kolleksiyasida sug'diy yozuvlari. Inventar raqami - Кp-6251/1

Samarqand davlat muzeyi - qo'riqxonasi kolleksiyasida sug'diy yozuvlari. Inventar raqami - Кp-6251/1

Afrasiyab qadimgiy shaharchasi. Devoriy surat. . 23 – qazilma manzili, 1-xona, g'arbiy devor, 27-rasm.  Topilgan sana 1965 yil. Afrasiyob dtvoriy suratdagi g’arbiy devorga Chag’anion davlatidan kelgan elchilarning birining kiyimida, yozilgan 16 ta qisqa satrdan iborat vertikal yozuv.

Транслитерация : /1/ ʼYK-ZY ʼβrxwmʼny ʼwnšʼw MLKʼ ny[w] ʼmn(t) /2/ ʼʼys rxʼ ʼʼpʼnʼy-h ʼYKZY ʼzw /3/ ZK cγʼnkw δpʼy-rptw pwkr z-ʼtk MN /4/ cγʼnkw xwβw tw(r)ʼntšw mδyδ ʼt /5/ smʼʼrknδh ZKn MLKʼ nβʼntw pr /6/ ʼspʼs ʼʼγtym rty ZKn MLKʼ /7/ pr ʼspʼs ʼskwʼm skwn /8/ (rt)m cnʼnstʼtk ʼs(kwʼ?)t(y?) ʼyδ Lʼ δ(ʼr) /9/ smʼʼrknδc βγ-y-cty ʼPZY wβyw /10/ (δ)pʼyry-ʼkh šy-rʼkkw yw(γth) ʼym /11/ wβyw ZKn MLKʼ γ-nt(ʼkh Lʼ ʼkrtw) /12/ δʼr(ʼ)m /13/ (šy-r ʼkkw) ʼz-cy-ʼtw ʼʼswʼʼy /14/ (wβyw) ʼβrxw(mʼny ʼwnš- ʼw) MLKʼ (ʼʼprs) /15/ rty rxʼ ʼʼpʼnʼyh /16/ (xw) cʼcnʼkw δpʼyrptw

Tarjima : /1/ "Shoh qachon Avarxuman (nasldan?) Unashu (yoki unshu ?) unga /2/ yaqinlashdi, (elchi) og'zini ochdi, (shunday dedi): "men / 3 –  chag’an dipрrpat Pкkar (yoki Pӯgar?)- zatak. Men bu erga /4/ chag’an podshohi Turāntashdan, /5/ Smārkansga, podshohga, /6-7/ va shohga hurmat bilan (hozir) keldim (bu erda). /8 /va men haqimda hech qanday qo'rquv (yoki shubha) yo'q – / 9 /smarkan xudolari haqida, shuningdek/ 10 /o (smarkan) yozuvi men juda yaxshi bilaman,/ 11-12 / va men shohga hech qanday zarar etkazmadim. / 13 / butunlay xavfsiz bo'ling!"/14/ va Shoh Avarxuman (nasldan?) Un (a) shu (chag’an dipрrpat) ni qo'yib yubordi. /15/ va (keyin) og'zini ochdi /16/ Chacha dipрrpat".

Ushbu sug'diy yozuv matnidan ko'rinib turibdiki, podshoh Avarxuman Samarqandga kelgan elchilarni qabul qilish paytida (650-655 yillarda?) Chag’aniyon elchixonasi boshlig'iga yaqinlashdi va u xush kelibsiz nutq so'zladi. Bu vaqtda Chaganian mustaqil mulk sifatida qaraldi, uning markazi, ehtimol, Denau shahridan 6 km janubi-g'arbda joylashgan Budrach tepaligida joylashgan edi. VII asr o'rtalarida ko'plab diniy g'alayonlardan omon qolgan sug'diyliklar asosan zardushtiylikka sodiq qolishdi. Chag’an elchisi (Pukarzoda) Samarqand shohini o'z mamlakatining dinini targ'ib qilmasligiga va Baqtriya yozuvini amalga oshirmasligiga ishontirishni o'z burchi deb bildi, ehtimol u Chagan qiroli Turantashdan Avarxumanga xabar olib kelgan. Tadqiqotchilar yozuvlarda, rasmlarda bo'lgani kabi, Samarqand tarixining haqiqiy voqealari va Samarqand shohi Sug’dning O'rta Osiyoning boshqa mintaqalari hukmdorlari bilan munosabatlari aks etgan degan xulosaga kelishdi – bu voqealar batafsil qayd etilgan, ehtimol Samarqand shahar xronikasida yoki boshqa xronikalarda rasmiy xarakterga ega bo'lgan yoki haqiqiy hujjatlarga asoslangan.

  Adabiyot:

Альбаум Л. И. Живопись Афрасиаба. Ташкент: Фан, 1975. С. 52-56.

Лившиц В. А. Согдийская эпиграфика Средней Азии и Семиречья. Санкт-Петербург: Филоло-гический факультет Санкт-Петербургского университета, 2008. С. 312-318.

Livshits V. A. Sogdian epigraphy of Central Asia and Semirech’e / tr. from the Russian by T. Stableford.

Ed. by N. Sims-Williams. London: School of oriental and African studies, 2015. (Corpus inscriptionum iranicarum. Part II: Inscriptions of the Seleucid and Parthian period and of Eastern Iran and Central Asia. Vol. III: Sogdian). P. 237-243.

  Livšic Vladimir. The Sogdian Wall Inscriptions on the Site of Afrasiab // É. de la Vaissière, M. Compareti (ed). Royal Nawrūz in Samarkand. Pisa – Roma: Accademia Editoriale, 2006. P. 59–65.

  Каталог памятников согдийской письменности в Центральной Азии, Самарканд, МИЦАИ, 2022,С. 214-216